معماری ايران

كاخ؛ معماری تاريخ ۳

نگاهی به كاخ هشت بهشت تبريز

The Palace; Architecture of History 3

Tabriz Hasht Behesht Palace

سيما هاشمينيا

 

معماری کاخ هشت­بهشت

این کاخ بر مبنای توصیف­هایی که از آن شده است، عمارتی هشت ضلعی و دارای طرحی موسوم به هشت بهشت بود. تاجر ونیزی­ای که از هشت­بهشت دیدن کرده، در توصیف این باغ و کاخ نوشته است:

"اکنون که از شرح و وصف و مطالب گوناگون درباره این شهر فارغ شده­ام، می­پندارم که نباید از ذکر کاخ زیبایی که سلطان حسن­بیک بزرگ ساخته بود، غفلت کنم. هرچند پادشاهان سلف او کاخ­های بزرگ و زیبای بسیاری در این شهر ساخته­اند، اما هیچ­یک قابل قیاس با کاخ حسن­بیک نیست و این قصر به مراتب از همه آنها بهتر است. این کاخ چنان باشکوه است که تاکنون در ایران همانندی نداشته است. کاخ را در مرکز باغی بزرگ و زیبا، بر روی صفه­ای به ارتفاع یک یارد و نیم و پهنای پنج یارد ساخته­اند. اين كاخ را به زبان فارسي هشت­بهشت خوانند که در زبان ما به معنی هشت بخش است، زيرا به هشت بخش مختلف تقسيم ­شده است. بلندی آن سی قدم و محیطش در حدود هفتاد تا هشتاد یارد است و هر بخش به چهار غرفه بيروني و چهار غرفه دروني تقسیم شده و بقيه کاخ در زير گنبد مدور فیروزه­فام باشكوهي قرار گرفته است. کل کاخ در زیر یک سقف ساخته شده است. بنایی يك طبقه است و فقط يك رديف پلكان تا صفه كشيده شده كه از آن طريق شخص بالا مي­رود و خودش را به غرفه­هاي مختلف مي­رساند.

كاخ در طبقه هم­سطح زمین، چهار ورودي سراسر ميناكاري و زراندود شده دارد و چنان زيبا است كه بيان انسان از وصف آن عاجز مي­ماند. جلوی هر يك از ورودي­های كاخ، راهی را با سنگ مرمر سنگ­فرش کرده­اند كه به صفه منتهي مي­شود و در مرکز صفه، جوی آبی با مهارت در دل سنگ­های مرمر تراشيده­­اند. پهنای این جوی کوچک، چهار انگشت و ژرفایش نیز چهار انگشت است که به شکل تاک یا مار کنده­ شده است. بدین معنی که در یک نقطه می­جوشد و در جوی روان می­شود و پس از عبور از مسیر مارپیچ و مدور به همان جای اول برمی­گردد و به مجرای دیگر می­افتد. سه یارد بالاتر از صفه را با سنگ­ مرمر ساخته­اند و قسمت­های پايين آن را با گچ­بری و به رنگ­هاي گوناگون درآورده­اند و این منظره از دور مانند آيينه نمایان است."



موضوعات: